دیدگاه طب سنتی درباره مصرف گوشت

دیدگاه طب سنتی درباره مصرف گوشت

از نظر طب سنتی ایران، مصرف اصلی و اولیه چه به عنوان غذا و چه به عنوان دارو، از گیاهان صورت می پذیرد. اما مصرف گوشت هم به عنوان غذا و هم به عنوان دارو در این طب پذیرفته شده است. ورود تفصیلی به دیدگاه اطبای قدیم در این مورد کاری سخت است و فنی. اما آن مقدار که برای استفاده عمومی ما مفید باشد، چند نکته درباره دیدگاه اطبای سنتی گذشته و اکنون، تقریر می شود.

1- در طب سنتی استفاده از گوشت حیوانات گوشتخوار، طرفدار ندارد.

2- برخی حیوانات جنگلی یا دشتی مانند آهو و گوزن یا برخی پرندگان کوچک مانند تیهو، دراج و کبک در طب سنتی به عنوان غذا پذیرفته شده اند اما هر یک آنها احتیاطهایی دارند و نباید گمان کرد که بدون چاشنی و برای همه قابل استفاده است.

3- در بین حیوانات اهلی که انسانها همواره به گوشت آنها به چشم غذا نگاه کرده اند، طب سنتی به تفصیل نظر می دهد و مضرات و فواید هر یک را بیان می کند. در حال حاضر، مرغ، شتر، گاو، گوساله و گوسفند بیشترین حجم غذاهای گوشتی انسانها هستند. نگاهی داشته باشیم به نظر طب سنتی درباره این گوشتها:

  • گوشت ماهی: بین طب سنتی و جدید درباره گوشت ماهی اختلاف نظر وجود دارد. از نظر طب سنتی، گوشت ماهی یکی از بدترین غذاهاست. اگر کسی اصرار دارد آن را مصرف کند، بهتر است چند ساعت آن را در آبلیموی طبیعی و پیاز قرار دهد و با روغن های کارخانه ای آن را نپزد و در شب مصرف نکند و همراه آن خرما یا شیره انگور مصرف کند. اگر سرد مزاج یا مسن یا خانم است، با وجود همه این احتیاطها، باز هم آن را کم مصرف کند. کسانی که به بیماری مزمن سرد مبتلایند مثلاً کم خونی دارند یا ام اس دارند یا بیماری اعصاب، بهتر است اصلاً ماهی مصرف نکنند. افراد کاملاً سالم و گرم مزاج هم با ذکر آن احتیاطها مصرف کنند.
  • گوشت مرغ: گوشت مرغ برای انسانِ سالم و معتدل خوب است. این گوشت فربه کننده است و رطوبت را بالا می برد. گوشت خروس طبعاً بهتر است چون گرم تر است. افراد سرد مزاج نباید زیاد گوشت مرغ بخورند. اما این مربوط به مرغی است که در شرایط طبیعی رشد کرده باشد. در واقع مرغهای ماشینی که اکنون در بازار هستند، غذاهایی بیماری زا و به شدت مضرند. همچنین با توجه به این که هم سردی و هم رطوبت در انسانهای زمانه ما بیشتر از حد تعادل است، نمی توان مصرف گوشت مرغ را توصیه کرد. اگر کسی به گوشت مرغ بومی که جوان و تازه هم باشد، دسترسی دارد، مصرف آن همراه با ادویه بد نیست. ولی اگر سرد مزاج است و یا اضافه وزن دارد، باز هم در مصرف آن نباید افراط کند. گوشت غاز، مرغابی و اردک هم دیر هضم است و بهتر است استفاده نشود.
  • گوشت گاو: این هم یکی از بدترین گوشتهاست. گوشت گوساله تا حدی و گاو بیشتر، سودازاست و باعث بسیاری از بیماری ها می شود. علاوه بر این، گاوها نیز مانند مرغها، امروز به صورت صنعتی و در شرایطی به شدت غلط و غیر بهداشتی پرورش داده می شوند. این امر مضرات آنها را افزون کرده است. بنابراین پیشنهاد می شود گوشت گاو و گوساله نیز از سبد غذایی خانواده حذف شود. اگر به هر دلیلی باز مایل به استفاده از آن بودید، همراه آن از ادویه و روغن زیتون و امثال آن استفاده کنید. استفاده از مسهل، بعد از مصرف گوشت گاو و ماهی توصیه می شود. طبعاً استفاده دارویی در هر سه مورد فوق مستثناست.
  • گوشت شتر: گوشت شتر از سه مورد بالا بهتر است و هنوز هم به شدت آنها گرفتار صنعتی شدن نشده است. از طرف دیگر به دلیل گرمای زیاد، دربرابر سمومی که مصرف می کند، مقاومت بیشتری دارد. اما افراد دارای مزاج گرم نباید در مصرف گوشت شتر افراط کنند. یا لااقل همراه آن چاشنی های سرد مانند سرکه بخورند. گوشت شتر مرغوب، شتر عربی است و نه شتر علف خوار. در شتر نیز مانند سایر گوشتها، حیوان جوان و نر اولویت دارد.
  • گوشت گوسفند: گوشت گوسفند از نظر طب سنتی بهترین گوشتی است که انسان می تواند بخورد. این گوشت گرم ولی معتدل است و با همه طبع ها کمابیش سازگار است. گوشت گوسفند برای خون سازی فوق العاده مفید است و ما قبلاً نحوه تهیه عصاره استخوان راسته را که درمان کم خونی و بیماری های پوکی استخوان و مشابه آن است، عرض کرده ایم(اینجا) . همچنین کسانی که مشکل زخم معده یا سایر سردیهای مشابه در معده دارند با خوردن گوشت گوسفند سالم امکان درمان کامل دارند. قبلاً که گوشتها پرواری نبود، انسانها با خوردن یک ماه کباب بره به ویژه به صورت ناشتا، از زخم معده نجات می یافتند. البته الان که گوسفند نیز پرواری است، باز هم به دلیل گرمی طبیعی آن و این که خوردن اضافه از حد ازت، باعث مرگ دام می شود، باز هم گوشت گوسفند آثار مثبتی را حفظ کرده است و همچنان می توان آن را بهترین گوشت نامید. ضمن این که به ویژه در غرب کشور، به دست آوردن گوشت پروار نشده راحت است. درست کردن آبگوشت با گوشت گوسفند، متعادل ترین غذای ایرانی را به دست می دهد.
  • احتیاطهای گوشت گوسفند: افراد گرم مزاج بهتر است همزاه گوشت گوسفند کمی سماق هم مصرف کنند. خوردن بقیه اندام گوسفند مانند گوشت او توصیه نمی شود. برخی اندام او مانند مغز مفید است و برای مابقی اندام او مانند پاچه یا زبان و… باید با متخصص طب سنتی مشورت کنید تا حسب مزاج و بیماری شما نظر بدهد. اما نکته مهمی را باید اینجا عرض کنم و آن شایعه مفید بودن جگر گوسفند است. متاسفانه بسیار می شنویم که پزشکان برای تقویت افراد به ویژه افراد کم خون، آنها را سفارش به خوردن جگر گوسفند می کنند. از نظر طب سنتی، جگر طبع گرم و تر دارد و بنابراین احتمال آن هست که بتواند فوایدی داشته باشد، اما دقت کنید که اولاً بسیاری از جگرهای موجود در بازار جگر گاو هستند و شما این را نمی توانید تشخیص دهید، ثانیاً این که جگرهای موجود کهنه هستند و از نظر شرایط بهداشتی قابل تایید نیستند و دست آخر این که اصلاً ارزش غذایی چندانی ندارد و این صرفاً خوش مزه بودن آن است که باعث پر طرفداری آن شده است. ما برای درمان کم خونی نسخه های دقیقی داریم و نیازی به مصرف این غذای مشکوک نیست. اما درباره دل و قلوه، مسأله شدیدتر است. دل و قلوه هر دو سوادزا هستند و بسیاری دیرهضمند و خوردن آنها به ویژه برای افراد بیمار، پیر و زنان باردار می تواند حتی خطر مرگ هم داشته باشد. (زنان باردار و مبتلایان به صرع بهتر است حتی جگر گوسفند هم مصرف نکنند.) اگر با این همه کسی قصد مصرف جگر داشت، اگر که سردمزاج بود همراه آن ادویه تند و اگر گرم مزاج بود همراه آن سرکه و گشنیز بخورد.
  • بر خلاف جگر و دل و قلوه و تا حدی کله پاچه، مصرف شش یا همان جگر سفید هر چند زیاد خوشمزه نیست، اما برای پاکسازی بدن مفید است. سیراب-شیردان هم یکی از غذاهای محبوب و مفید در طب سنتی است. همراه آن به عنوان چاشنی می توانید از سرکه یا آبغوره یا آبلیمو یا شربت رب انار (همه طبیعی باشند) استفاده کنید. این غذا، صرف نظر از این که همه فواید جگر را دارد، تقریباً طبع معتدلی دارد و حتی برای بیماران هم مفید است.
  • سایر محصولات دامی: تخم پرندگان می تواند فوایدی داشته باشد. مشهورترین آنها همین تخم مرغ، اگر به صورت بومی تهیه شده باشد و نه ماشینی (در این صورت زرده پر رنگی دارد و بوی آن هنگام سرخ کردن، خانه را پر می کند.) بسیار مغذی است ولی نباید زیاد آن را مصرف کرد. وقت مصرف آن نیز صبحانه است و نه شام. همراه آن نمک و آویشن و امثال آن خورده شود. به هیچ وجه همراه ماهی، تخم مرغ مصرف نشود. افراد بیمار قبل از مصرف آن با طبیب مشورت کنند چون برای اغلب بیماران مضر است. در بین شیرها، بهترین، شیر گاو است و پس از آن شیر بز. در بین روغنهای حیوانی، بهترین روغن حیوانی، روغن گاو است. برای سالمندان روغن کنجد و زیتون بیشتر توصیه می شود تا روغن حیوانی.
  • یادآوری: باز هم یادآوری می کنیم که گوشت حتی اگر بهترین هم باشد نباید تبدیل به غذای غالب ما بشود و باید در حاشیه قرار داشته باشد. افراد هر چقدر گرم مزاج تر و قوی تر و سالم تر و دارای فعالیت بدنی شدیدتر باشند، بهتر می توانند گوشت را هضم و جذب کنند. درباره لبنیات ولی توصیه بیشتری به استفاده شده است. در لبنیات بهترین همه شیر است و بدترین همه ماست. اگر ماست را از غذای خود حذف کردید، نگران نشوید، چیزی را از دست نداده اید.
  • پی نوشت: برای جبران مالی هزینه استفاده از گوشت گوسفند یا گوشت مرغوب گوسفند، کافی است مصرف گوشت را کم کنیم یا مصرف سایر انواع گوشت را کنار بگذاریم یا به حداقل برسانیم. ضمن این که هزینه تهیه سیراب شیردان که خواص بسیاری هم دارد، در اغلب شهرها بسیار اندک است.