هیدگر از زبان دوناتلا دِ چزاره

مقدمه: هر چند من هیچگاه علاقه ای به ورود در جنجال سازی های سیاسی و ژورنالیستی مربوط به حضور هیدگر در حزب ناسیونال-سوسیالیسم نداشتم، (چرا که آن را یک بازی برای هر چه دورتر کردن افراد از وجودشناسی هیدگر و گاهی حتی تفکر فلسفی بطور کلی، می دانم)، اما به هر حال نمی توانم کاملاً هم درباره این موضوع ساکت بمانم. باید دقت داشت که این بازی ها خاص ایران نیست و در عصر ما که فضای ناب تفکر هر چه بیشتر خود را تسلیم حال و هوای مصرف گرایی و سیاستزدگی می کند، بازتولید چنین چیزهایی اصلاً عجیب نیست.
انتشار مجموعه موسوم به «دفترچه های سیاه» (چه اسمی!) همه علاقه مندان به «فکر نکردن» را سخت ذوق زده کرد و خوراک خوبی هم برای نشریات زرد فراهم آورد. البته من که هنوز هیچ دسترسی به این اثر ندارم و از گزارشها هم برمی آید که احتمالاً اینها را نباید خیلی از آثار فلسفی قلمداد کرد. اما به هر حال همیشه ما هر امکانی را باید فرض بگیریم و من هم همواره آماده بوده و هستم تا اگر کسی می تواند، نازیستی بودن تفکر هیدگر یا اساساً هر نوع ایدئولوژی گرایی را در او نشان دهد. اما تا به امروز تنها چیزی که من متوجه شدم این است که اشتباه سیاسی هیدگر، نقش سپری را برای روشنفکران ایفا می کند تا در ورای آن مسؤولیت فکر کردن درباره واقعیت های جامعه خود را بیش از پیش به فراموشی بسپارند.
در ادامه ترجمه ای از مصاحبه اخیر با «دوناتلا دِ چزاره» درباره انتشار این مجموعه و نیز استعفای جنجالی گونتر فیگال رئیس انجمن هیدگر را تقدیم می کنم.(متن اصلی مصاحبه) البته این ترجمه از بنده نیست و یکی از دوستانم زحمت آن را کشیده است و اگر جایی اشکالی داشت، بفرمایید تا به او انتقال بدهم. اما محتوای خود متن فوق العاده خوب است و چون کل متن کوتاه است از همه دوستان دعوت می کنم آن را به دقت بخوانند. پس از پایان این مصاحبه پیشنهاد می کنم دو یادداشت از ایمان مطلق را درباره هیدگر و امر سیاسی نیز مشاهده بکنید.(اینجا و اینجا)  با توجه به این که مدتی پیش یکی از روشنفکران خارج از کشور من را به شدت درباره هولوکاست استنطاق می کرد، عرض کنم که من در این باره کوچکتر از آنی هستم که نظر داشته باشم ولی شجاعت هیدگر در ورود به مسأله یهود (اگر چه فرض کنیم این نظر کاملاً اشتباه باشد) و به ویژه شجاعت این خانم که جانشین رئیس انجمن هیدگر است در روشنگری منظر هیدگر ستودنی است، چرا که این کار می تواند تبعات جبران ناپذیری برای آینده او داشته باشد. مصاحبه خود آنقدر سخن دارد که من بیش از این مصدع نشوم:

«هوهه لوفت: خانم دِ چزاره، حرف تازه بخشهای ضد سامی در جلد جدید «دفترهای سیاه» چیست؟
دوناتلا دِ چزاره: بعد از فرازهای ضدسامی در مجلدهای اول، من غافلگیر نشدم. این مطلب در واقع خیلی هم (با آثار قبلی) همخوانی دارد. هایدگر از ارتباط بین یهودیت و متافیزیک سخن میگوید. یهودی¬ها از نظر او عوامل بی ریشه مدرنیته هستند. تکنیک برای هایدگر آخرین فرم متافیزیک است. همانطور که مشارکت و مقاربتی میان یهودیت و متافیزیک وجود دارد، همین نسبت بین یهودیت و تکنیک نیز برقرار است؛ و همانطور که تکنیک خودش را میبلعد – آنچنان که او در یکی از فرازها میگوید- به همان شکل میتوان از خودامحائی یهودیت سخن گفت. او میگوید، برای همین نقطه اوج خودامحائی در تاریخ فرا میرسد. از نظر هایدگر در تاریخ وجود (die Geschichte des Seins) جایی برای یهودیها نیست.
هوهه لوفت: این یعنی از بین بردن یهودیان برای برای هایدگر از منظر تاریخ-وجود، یک ضرورت است؟
دِ چزاره: هایدگر خودش را در برابر یک انتخاب می¬بیند؛ وجود یا یهود! و در واقع او در نهایت یهود را رها می¬کند. او از بی¬عالم-بودن (der Weltlosigkeit) یهودیت سخن می¬گوید. یهودی بدون عالم است. در اینجا باید بین بی عالَم بودن و بی سرزمین بودن تمایز قائل شد. «بدون عالم» برای هایدگر چیزی مثل سنگ است. یک استعاره که به هگل برمی¬گردد. هایدگر بر اساس رویکرد تاریخِ-وجودی، یهود را به سادگی رها می¬کند. آنچه برای او اهمیت دارد، وجود است.
هوهه لوفت: شما از یک سامی¬ستیزیِ متافیزیکی حرف می¬زنید؟
دِ چزاره: هایدگر یک متافیزیک یهودی را ترسیم می¬کند. او از یهودیان واقعی (تشخص یافته) با همه اختلافاتشان، سخن نمی¬گوید. او همچنین علاقه¬ای به تاریخ مردم یهودی ندارد. او می¬پرسد: یهودی چیست؟ ماهیت یهود چیست؟ و در این خصوص او خودش دوباره به متافیزیک سقوط می¬کند، جایی که همیشه درباره آن محتاط است. به همین دلیل من از سامی¬ستیزی متافیزیکی صحبت می¬کنم.
هوهه لوفت: آدم چطور باید سامی¬ستیزی هایدگر را به نحو فلسفی طبقه¬بندی کند؟
دِ چزاره: ما اجازه نداریم هایدگر را از سنت فلسفی که از آن برآمده است، جدا کنیم. سامی ستیزی قبل از هایدگر هم در فلسفه وجود داشته است. الان فقط کانت را به یاد میآورم که از مرگآسانی یهودیت سخن می¬گفت و البته نوشته¬های هگل. برای هگل یهودی باقیمانده (مازاد) دیالکتیک است. هگل هم نمیداند با یهودی باید چه کار کند، او برای یهود جایی ندارد. ما باید سامی¬ستیزی هایدگر را در این کانتکتس بخوانیم، و الا از او دیوی می¬سازیم که گویی به تنهایی چنین گفته است. اکنون زمان آن رسیده است که بالاخره به فصل سامی¬ستیزی در فلسفه بپردازیم. تا کنون بسیار اندک به این مسأله پرداخته شده است.
هوهه لوفت: این مطلب در حال حاضر برای هایدگر پژوهی چه معنایی دارد؟ هنوز خیلی از استعفای گونتر فیگال رئیس انجمن هایدگر نگذشته است..
دِ چزاره: تصمیم ایشان از نظر من یک ژست غیرفلسفی بود. برای اینکه ایشان با بحث (در این مورد) هم خداحافظی کرد. او علنا اعلام کرد که دیگر نمیخواهد کاری به کار هایدگر داشته باشد. چرا برای این کار به این همه زمان نیاز داشت؟ او از تابستان 2013 دفترهای سیاه را می-شناخت. ایشان در طول 11 سال ریاست¬شان چه کار کردند؟ چرا ایشان برای افتتاح آرشیو از سخنرانی امتناع کردند؟ کنارکشیدن امروزه خیلی راحت و بی دردسر است. من فکر میکنم ما باید یک بحث انتقادی را هم مطالبه کنیم و بیشتر از هر زمان دیگری هایدگر بخوانیم. به نظر من فلسفه بازی فوتبال نیست که یا هوادار باشی یا علیه. کسی که فلسفه ورزی می¬کند، بر پیچیدگی شکیبایی می¬کند و در سایه-روشن تأمل و اندیشه ساکن می¬شود.
هوهه لوفت: آدم می¬تواند امروز هم هایدگری باشد؟
دِ چزاره: من هایدگر می¬خوانم و این به معنای این نیست که همیشه با او موافقم. من هایدگر را آنچنان که از معلمم گادامر آموخته¬ام، با رویکرد انتقادی می¬خوانم. دفترهای سیاه هم چیزی بیش از یک فصل جدید نیست. ما باید از پیتر تراونی خیلی متشکر باشیم، البته نه فقط بابت جمع¬آوری دفترهای سیاه، بلکه همچنین بخاطر کتابها و مقالات و شیوه بحثی که ارائه داده است. فراتر از همه او تعادل نشان داده است. به نظر من او کار بزرگی انجام داده است. ما امروز بیش از همیشه به هایدگر نیاز داریم. آیا بدون هایدگر، آرنت، یناس و آندرس قابل معرفی بودند؟ و فلسفه یهودی دهه¬های اخیر، از لویناس تا دریدا؟ و ما خود هایدگر را نیاز داریم، تا شوآ را درک کنیم. کافی است ارتباطی را که او میان تکنیک و شوآ نشان می¬دهد، به یاد آوریم. متأسفانه شوآ در فضای آلمانی به عنوان یک پرسش فلسفی درک نمی¬شود، بلکه قبل از هر چیز پرسشی برای تاریخ¬نگار است. این به نظر من واقعا تأسف¬بار است.»

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s